Hafan

  • Mawrth 21, 2013 - David Parsons

Croeso i Fy Lle yng Nghymru!

Bydd y wefan hon yn lle canolog ar gyfer grŵp o brosiectau cydgysylltiedig yn ymwneud â chofnodi a dehongli enwau lleoedd yng Nghymru. I ddechrau, bydd yn dwyn ynghyd dair set o gofnodion, sef (1) yr holl enwau o fapiau chwe modfedd i’r filltir yr Arolwg Ordnans a gasglwyd gan brosiect cyfraniad torfol Cymru 1900; (2) cronfa ddata o ffurfiau cynharaf holl enwau aneddiadau hanesyddol Cymru, wedi eu casglu gan dîm yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru; (3) yr archif enfawr o ffurfiau enwau lleoedd a gasglwyd gan yr Athro Melville Richards ac a gedwir ym Mhrifysgol Bangor.

Cyn bo hir, bydd yn bosibl chwilio’r holl ddata ar sail geiriau a pheth ohono yn ôl rhyngwyneb mapiau. Y nod hirdymor yw parhau i ychwanegu mwy a mwy at y casgliad, yn fapiau, dogfennau a chasgliadau llafar. Bydd dehongliad, trafodaeth a dadansoddiad yn dilyn. Mae cofnodion o enwau lleoedd yn ffynonellau amhrisiadwy ar gyfer iaith, hanes, tirwedd a chymdeithas yng Nghymru. A bydd i’r data ddefnydd tu hwnt i hynny hefyd: rydym i bob pwrpas yn creu mynegai hanesyddol anferth i gasgliadau Llyfrgell Genedlaethol Cymru, cofnodion y Comisiwn Brenhinol, ayyb.

Mae angen eich help chi! Prosiect cyfraniad torfol yw Cymru 1900 – dilynwch y ddolen i ddarganfod sut y gallwch chi helpu i gasglu’r data. Dim ond dechrau pethau yw hyn. Rydym yn falch iawn o gydweithio ochr yn ochr â Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru, a sefydlwyd yn 2011 gyda’r bwriad o hyrwyddo astudiaethau o enwau lleoedd y wlad a’u diogelu. Ceir disgrifiad o weithgarwch y Gymdeithas dan y tab perthnasol ar y dudalen hon, ac mae prosiectau eraill ar y gweill gan rai o’r partneriaid. Os ydych chi’n ymddiddori yn nhreftadaeth enwau lleoedd Cymru, yna ymunwch â ni, naill ai fel rhan o un o’n prosiectau ni neu ar eich liwt eich hun. Ceir manylion ynglŷn â sut i gyflwyno data dan y tab ‘Cymryd Rhan’. Gallwch wneud hynny fel unigolyn neu fel rhan o brosiect – croesawn y cyfle i gydweithio er mwyn teilwra ffurflen ddata ar gyfer deunydd crai penodol.

Cymdeithas Enwau Lleoedd Cymru

  • Mawrth 21, 2013 - David Parsons

Yn ddiweddar (ym Mawrth 2013), mae’r gymdeithas, sy’n anelu at hyrwyddo astudiaethau o enwau lleoedd Cymru yn ogystal â’u diogelu, wedi derbyn £60,000 gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri at brosiect GWARCHOD – Enwau Lleoedd Cymru. Bydd aelodau o’r gymdeithas yn treulio’r ddwy flynedd nesaf yn cyd-drefnu nifer o brosiectau lleol gyda chymunedau ar draws Cymru sy’n casglu ac yn cofnodi enwau ffermydd, caeau, pyllau mewn afonydd, murddunnod a llawer mwy. Cedwir data’r casgliadau hyn yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru maes o law a gellir dod o hyd iddo drwy’r wefan hon.

Am ragor o wybodaeth, gweler gwefan y gymdeithas: http://www.cymdeithasenwaulleoeddcymru.org.

Archif Melville Richards

  • Mawrth 21, 2013 - David Parsons

Seiliwyd y gronfa ddata hon, sy’n cynnwys dros 300,000 o ffurfiau cofnodedig ar enwau lleoedd yng Nghymru, ar gasgliad cardiau y diweddar Athro Melville Richards (1910–73). Cafodd y casgliad ei ddigido ym Mhrifysgol Bangor rhwng 1994 a 2004 dan nawdd Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru a Bwrdd Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau (AHRB); cwblhawyd y gwaith gan brosiect AHRB dan arweinyddiaeth yr Athro Hywel Wyn Owen. Mae’r casgliad yn drysorfa o ffurfiau cyfoes a hanesyddol: gobeithiwn, maes o law, allu cyfuno gwybodaeth o’r Archif gyda chasgliadau eraill cyn belled ag y bo modd, fel y bydd yn bosib chwilio drwy’r cyfan ar unwaith.

Gweler yr archif yma: http://bangor.ac.uk/amr/

Bydd gofyn derbyn telerau’r ‘Cytundeb Defnyddiwr’ cyn gallu defnyddio’r gronfa.

Enwau Lleoedd Hanesyddol Cymru

  • Mawrth 21, 2013 - David Parsons

Mae’r gronfa ddata hon, a gyhoeddir yn hwyrach yn 2013, yn cynnwys y ffurfiau cofnodedig cynharaf ar gyfer y 5,000 o leoedd a restrir yng nghyfrol Melville Richards, Welsh Administrative and Territorial Units (Cardiff: University of Wales Press, 1969). Mae wrthi’n cael ei pharatoi yng Nghanolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd Prifysgol Cymru, ac rydym yn falch o gydnabod y cymorth a gafwyd gan Humphrey Southall (http://visionofbritain.org.uk/) gyda chronfa ddata a fyddai’n ail-greu dolenni gweinyddol WATU.

Dyma enghraifft o sgrin fewnbynnu yn y gronfa ddata:

Map of Wales

Cymryd Rhan

  • Mawrth 21, 2013 - David Parsons

Rydym yn awyddus i gasglu enwau (a sillafiadau) hen a newydd ar gyfer lleoedd bach a mawr ar draws Cymru. Mae rhagor i’w ganfod o hyd, ac mae angen yr holl help y gallwn ei gael! Mae dau o’r prosiectau a ddisgrifir ar y tudalennau hyn – Cymru 1900 a Chymdeithas Enwau Lleoedd Cymru – yn galw am wirfoddolwyr yn awr. Rydym hefyd wrthi’n cynllunio ffurflenni mewnbynnu data a fydd yn ymddangos yn fuan ar y wefan ar gyfer y sawl sy’n dymuno cofnodi a chyflwyno enwau o unrhyw ardal neu o unrhyw ddogfen. Byddai’n dda gennym glywed gan unrhyw un sydd â chasgliad sy’n bodoli’n barod ac a fyddai’n fodlon ei rannu – gallwn drafod y dull gorau o wneud hynny.

Cysylltwch â ni ar enwau@llgc.org.uk.